اختلال شخصیت مرزی چیست؟ هر آنچه باید درباره BPD بدانید
اختلال شخصیت مرزی نوعی آسیب روانی است که ویژگی اصلی آن «عدم ثبات در هیجانات، روابط اجتماعی و رفتار نامناسب با شرایط» است. در این وضعیت گویی فرد بر لبهای باریک گام بر میدارد و با تغییرات ناگهانی روحی و رفتاری دستوپنجه نرم میکند. یکی از شاخصههای مهم این اختلال، ترس عمیق از تنهایی و کنترل دشوار احساساتی مانند خشم است. اکثر مبتلایان به اختلال مرزی از وجود این مسئله بیاطلاع هستند. اگر احساس میکنید الگوهای رفتاری شما یا نزدیکانتان با این مشخصات همخوانی دارد، پیشنهاد میکنیم این مقاله را بهدقت مطالعه کنید.
اختلال شخصیت مرزی یا بوردرلاین چیست؟
اختلال “Borderline Personality Disorder” یا همان شخصیت مرزی با تداخل در ثبات عاطفی، تصویر مبهم از خود و رفتارهای ناگهانی شناخته میشود که تعادل در روابط اجتماعی فرد را مختل میکند. کسانی که به این وضعیت مبتلایند با ترس مداوم از تنهایی، گرایش به رفتارهای خود ویرانگر و عدم پایداری در هویت شخصی مواجه هستند.
این اختلال با ایجاد آشفتگیهای روانی و رفتارهای غیر قابل پیشبینی، کیفیت زندگی روزانه را با چالشهای جدی روبهرو میکند. مطالعات علمی گویای آن است که ریشه اختلال شخصیت مرزی حاصل تعامل مجموعهای از متغیرهای ژنتیکی، زیستی و محیطی است به بیان دیگر:
- وجود سابقه اختلالات روانشناختی بهویژه افسردگی یا همین اختلال در اعضای خانواده، احتمال ابتلای فرد را بهطور قابل توجهی افزایش میدهد.
- ایجاد اختلال در توازن شیمیایی مغز، نظیر نوسانات سروتونین در شکلگیری این وضعیت تأثیرگذار است.
- پشت سر گذاشتن حوادث تلخ و آسیبزا در دوران کودکی مانند سوءاستفادههای عاطفی یا جسمی، غفلت و یا فقدان والدین از عوامل مهمی هستند که احتمال بروز شخصیت مرزی را تقویت میکنند.
آشنایی با علائم اختلال شخصیت مرزی
علائم اصلی این وضعیت عبارتاند از:
- نوسانات احساسی: مبتلایان احساسات نوسانی و شدیدی را تجربه میکنند. آنها بهسرعت از یک حالت روحی به حالتی دیگر تغییر میکنند.
- هراس از طرد شدن: ترس از رهاشدگی یا کنار گذاشته شدن از ویژگیهای برجسته این اختلال است. این نگرانی به رفتارهای پرخاشگرانه یا کنترلگرانه برای حفظ رابطه منجر میشود.
- روابط ناپایدار: پیوندهای میانفردی این افراد از پایداری مطلوبی برخوردار نیست؛ بهعنوانمثال در یک لحظه، شخصی را ارزشمند میدانند و لحظه بعد او را کوچک میشمارند.
- احساس پوچی و تهی بودن: یکی از ویژگیهای بارز اختلال شخصیت مرزی، احساس تهی بودن است که فرد بهطور مداوم با آن درگیر است.
- رفتار تکانشی: ارتکاب اعمال ناگهانی و بدون فکر مانند سوء مصرف مواد، رانندگی بیپروا یا روابط کنترل نشده در این افراد بهوفور دیده میشود.
- تصویر ناپایدار از خود: مبتلایان به شخصیت مرزی معمولاً فاقد تصویری منسجم از خود هستند؛ به همین دلیل برای تعریف هویتشان به تأیید یا دیدگاه دیگران متکی میشوند.
- گرایش به رفتارهای آسیبزننده: افکار خودکشی و رفتارهایی مانند خودآزاری یا خودزنی در میان آنها شایع است.
علائم شخصیت مرزی در میان خانمها و آقایان متفاوت است، به جدول زیر نگاه کنید:
| نشانه BPD در آقایان | نشانه BPD در خانمها |
|
|
سن شروع اختلال شخصیت مرزی
این اختلال معمولاً از سنین ۱۷ تا ۱۸ سالگی آغاز میشود؛ البته بازه سنی تعیین شده کاملا تقریبی است. برخی ریشهها و نشانههای اولیه اختلال شخصیت مرزی از قبل نوجوانی یا دوران بلوغ ظاهر میگردند، منتها تشخیص قطعی این مسئله تا پیش از ۱۸ سالگی توسط پزشکان انجام نمیشود.
اختلال شخصیت مرزی در کودکان و نوجوانان
تشخیص اختلال شخصیت مرزی در کودکان تقریباً رایج نیست؛ ولی بعضی نشانهها از همان دوران بروز پیدا میکنند. این نشانهها خود را به شکل رفتارهای ناگهانی، تغییرات شدید هیجانی و دشواری در برقراری ارتباط با دیگران نشان میدهند.
اختلال شخصیت مرزی در نوجوانان معمولاً با دگرگونیهای شدید خلقی و رفتارهای بدون فکر نشان داده میشود. نگرانی از ترک شدن و ناپایداری در روابط از ویژگیهای مهم شخصیت مرزی در نوجوانان است.
تفاوت شخصیت مرزی و دوقطبی
افراد در اختلال دوقطبی، دورههایی از شیدایی و افسردگی را تجربه میکنند؛ اما در شخصیت مرزی، مسئله حول محور نوسانهای شدید هیجانی، احساس خلأ، ناامیدی، خشم و تنهایی میچرخد. تغییرات خلقوخو در شخصیت مرزی معمولاً کوتاهمدتتر است و بهسرعت تغییر میکند.
منظور از شخصیت مرزی خاموش چیست؟
شخص در این نوع اختلال، ظاهری آرام و کنترل شده دارد؛ اما فشارهای هیجانی زیادی را در خود نگه میدارد. واکنشهای اختلال شخصیت مرزی خاموش غالبا به سمت خودآزاری و سرزنش شدید خود است.
زندگی با فرد مبتلا به اختلال شخصیت مرزی چگونه خواهد بود؟
زندگی با فرد مبتلا به BPD با دشواریهای متعددی همراه است. رفتارهای پیشبینیناپذیر و تغییرات ناگهانی در وضعیت روحی فرد، اطرافیان را تحت تأثیر قرار میدهد. نکته امیدوارکننده اینجاست که با تکیه بر همدلی، حمایت عاطفی و همکاری با متخصصان رواندرمانی میتوان کیفیت روابط را بهبود بخشید.
تست شخصیت مرزی چیست؟
برای تشخیص BPD، ابزارهای متعددی مانند Diagnostic Interview for Borderlines و Borderline Symptom List قابل استفاده هستند. این تستها باید زیر نظر متخصصان روانشناسی انجام شوند تا خروجی آن دقیق و قابل اعتماد باشد. درصورتیکه تمایل دارید درباره احتمال ابتلا خود یا اطرافیانتان به اختلال شخصیتی مرزی مطمئن شوید، میتوانید با متخصصان کلینیک ماهور تماس بگیرید.
آیا فرد مبتلا به BPD میتواند ازدواج کند؟
زندگی مشترک با فردی که دچار این اختلال شده به خاطر ناپایداریهای هیجانی و اضطراب از رها شدن با پیچیدگیهای خاصی همراه است. اگر طرفین، درمان BPD را قبول داشته باشند و با همکاری یکدیگر پروسه درمان را پیش ببرند، احتمال ایجاد یک رابطه پایدار و موفق امکانپذیر است. اساسا در ازدواج با شخصیت مرزی، حمایت مستمر و درک شرایط فرد مبتلا نقش کلیدی در ثبات رابطه ایفا میکند.
چه رابطهای بین شخصیت مرزی و خودکشی وجود دارد؟
رفتارهای خودکشی در میان افراد مبتلا به شخصیت مرزی شایع است و آمار آن به ۸۰ درصد میرسد. این رفتارها به شکل اقدام به خودکشی، خودآزاری، خودسوزی یا رفتارهای آسیبزننده دیگر نمود پیدا میکنند. تحقیقات حاکی از آن هستند که حدود ۴ تا ۹ درصد از این افراد در نهایت بر اثر خودکشی جان خود را از دست میدهند.
آیا شخصیت مرزی درمان میشود؟
اگر مرددید که خودتان یا نزدیکانتان به شخصیت مرزی مبتلا هستید یا نه باید به یک متخصص سلامت روان مراجعه کنید. برای این کار، متخصصان مختلفی در دسترس هستند؛ روانشناسی بر تکنیکهای گفتار درمانی تمرکز دارد و روانپزشکی علاوه بر رواندرمانی، در حوزه دارودرمانی نیز دارای صلاحیت است.
مهمترین روشهایی که به کار گرفته میشوند عبارتاند از:
- DBT: دیده شده در برخی شرایط برای مدیریت این وضعیت، بهبود بخشیدن به تعاملات اجتماعی و یادگیری کنترل هیجانات از روش رفتار درمانی دیالکتیکی استفاده میکنند.
- MBT: با هدف درک افکار و احساسات خود / دیگران و تأکید بر فکر کردن پیش از عمل انجام میشود.
- STEPPS: یک برنامه گروهی ۲۰ هفتهای برای آموزش کنترل هیجانات و حل مسئله است که در کنار درمانهای دیگر انجام میگیرد.
- TFP: به منظور درک بهتر احساسات و مشکلات فرد از طریق رابطه با درمانگر و بهکارگیری این شناخت در زندگی روزمره توصیه میگردد.
- طرحواره درمانی: برای شناسایی و اصلاح الگوهای فکری / رفتاری منفی و تقویت الگوهای سالم بسیار پیشنهاد میشود.
- مدیریت روانپزشکی: رویکردی فرد محور است که بهصورت ترکیب دارو، رواندرمانی، گروهدرمانی و آموزش خانواده انجام میشود.
دارودرمانی چه کمکی به درمان اختلال شخصیت مرزی میکند؟
متخصص متناسب با شدت علائم ممکن است به تجویز داروهای زاناکس آلپرازولام (ضد اضطراب)، داروی زولافت سرترالین (ضد افسردگی) و زیپرکسا اولانزاپین (ضد روانپریشی) بپردازد.
تذکر: بههیچوجه برای درمان یا بهبود این اختلال بدون تجویز پزشک، دارو مصرف نکنید.
کلام آخر
در این مقاله فهمیدیم که اختلال شخصیت مرزی چیست و چه علائمی دارد. BPD بر جنبههای مختلف زندگی از فردی گرفته تا اجتماعی تأثیر میگذارد. درمان قطعی شخصیت مرزی به خاطر ماهیت پیچیده و طولانی مدتش باید حتماً تحت نظر متخصص حرفهای در کلینیک ماهور انجام شود. افراد در جریان رواندرمانی میآموزند که چگونه هیجانات خود را مدیریت کنند و روابط سالم و پایداری بسازند. این جلسات با کاهش رفتارهای آسیبزننده و پرخاشگرانه، بینش بهتری به فرد میدهند.
سؤالات متداول
در خصوص این اختلال باید دانست که:
- شخصیت مرزی چیست؟
این اختلال به واسطه نوسانات خلقی، بیثباتی در روابط اجتماعی و رفتارهای تکانشی تعریف میشود. کسانی که دچار شخصیت مرزی در رابطه هستند با ترس از رها شدن درگیرند و در تنظیم هیجاناتشان با چالشهای جدی مواجه میشوند.
- ریشه اختلال شخصیت مرزی چیست؟
هنوز دلیل مشخص و واحدی برای بروز اختلال شخصیت مرزی و دروغگویی به اثبات نرسیده است؛ اما صاحبنظران معتقدند مجموعهای از عوامل ژنتیکی، زیستی و محیطی در شکلگیری آن نقش دارند.
- شخصیت مرزی در رابطه چگونه است؟
شریک عاطفی و اعضای خانواده افرادی که با این اختلال درگیر هستند، فضای حاکم بر رابطه را به مسیری پر تلاطم و بیپایان از هیجانات ناگهانی تشبیه میکنند که ثبات در آن دشوار به نظر میرسد.
- آیا درمان قطعی شخصیت مرزی وجود دارد؟
بهبود وضعیت این افراد نیازمند رویکردی چندجانبه است؛ یعنی فرایند درمان اختلالات شخصیت مرزی میتواند ترکیبی از دارو درمانی، جلسات مشاوره تخصصی و بهرهمندی از حمایتهای اجتماعی باشد.
- عاقبت اختلال شخصیت مرزی چیست؟
اگر چه عاقبت اختلال شخصیت مرزی با چالشهای متعددی همراه است؛ اما امکان مدیریت و درمان آن وجود دارد. چنانچه الگوهای رفتاری بهدقت شناسایی شوند، واقعیتهای مسیر پذیرفته و از متدهای درمانی معتبر استفاده شود بهتدریج کیفیت تعامل با فرد مبتلا به شخصیت مرزی ارتقا مییابد و به الگویی پایدار و سالم تبدیل میشود.
