چطور فشار کاری را مدیریت کنیم؟ انواع استرس شغلی و نشانه های آن

اگر با کارمندان و افراد شاغل صحبت کنید احتمالا استرس شغلی یا فشار روانی محیط کار اولین و مهم‌ترین چالش آن‌ها است. درصورتی‌که وظایف و شرایط شغلی فرد با توانایی‌های وی هم‌خوانی نداشته  باشد یا همکاران کارفرماها از او به‌درستی حمایت نکنند استرس شغلی به وجود می‌آید. با کنترل آن می‌توان از بروز مشکلات جسمی و متعدد بسیاری جلوگیری کرد.

چرا هر فرد شاغلی باید با نشانه های استرس شغلی آشنا باشد؟

شناخت نشانه‌ های استرس شغلی و بهره‌گیری از راهکارهای مقابله و مدیریت استرس شغلی، می‌تواند به حفظ سلامت روان، افزایش رضایت شغلی و بهبود عملکرد فردی و سازمانی کمک کند. این مقاله با هدف آشنایی جامع با استرس شغلی و روش‌های غلبه بر آن، اطلاعات کاربردی در اختیار خوانندگان قرار می‌دهد تا بتوانند فشارهای محیط کار خود را کنترل کنند. همچنین برای مدیریت حرفه‌ای این چالش در سطح سازمان، بهره‌گیری از خدمات مشاوره صنعتی سازمانی در مشهد می‌تواند به شما در افزایش کیفیت زندگی شغلی و بهره‌وری نیروی انسانی کمک ویژه‌ای کند.

استرس شغلی چیست؟

استرس شغلی پاسخی طبیعی به چالش‌های محیط کار است که اگر از توانایی فرد فراتر رود، به سلامت جسم و روان آسیب می‌زند. مقادیری از استرس شغلی در حد ملایم می‌تواند مثبت و مفید باشد (استرس شغلی مفید) و به افزایش انگیزه و کارایی کمک کند، اما اگر بیش‌ازحد شود (استرس شدید شغلی یا استرس شغلی زیاد)، باعث کاهش آسیب به سلامت جسمی و روانی می‌شود. یادگیری روش‌های مدیریت این استرس همچون افزایش هوش هیجانی در محل کار نقش مهمی در کنترل این فشارها و حفظ سلامت روان دارد. به طور خلاصه، استرس در محیط کار واکنشی طبیعی به فشارهای محیط کار است که در صورت مدیریت نشدن می‌تواند مشکلاتی جدی ایجاد کند.

انواع استرس شغلی: استرس شما از کدام نوع است؟

استرس‌های کاری بسته به نوع خود به دسته‌های ناگهانی و مزمن تقسیم می‌شوند. برخی از این استرس‌ها را می‌توان با ساده‌ترین روش‌های ممکن کنترل کرد. با شناخت انواع استرس‌های کاری از روح و جسم خود مراقبت کنید. انواع این استرس‌ها عبارت‌اند از:

نشانه‌های استرس شغلی: آیا کارتان شما را بیمار می‌کند؟

خستگی اولین و بدیهی‌ترین نشانه استرس شغلی است. اما تنها نمی‌توان به برطرف کردن این علامت اکتفا کرد. با شناخت نشانه‌های استرس کاری می‌توانید بهتر و بیشتر مراقب سلامت جسم و روان خود باشید. علائم آن عبارت‌اند از:

• خستگی مفرط و بی‌انرژی بودن حتی بعد از خواب کافی
• کاهش تمرکز و بهره‌وری در محل کار
• بی‌قراری، اضطراب یا احساس تهی‌بودن
• سردرد، مشکلات گوارشی یا درد عضلات
• بی‌میلی به تعامل با همکاران یا رفتارهای پرخاشگرانه
• بی‌خوابی یا کابوس‌های مکرر

چرا در محیط کار دچار استرس می‌شویم؟

تمام استرس‌هایی که افراد در طول زندگی خود تجربه می‌کنند و ریشه و منبع مشخصی دارد که شناخت آن‌ها به کنترل این چالش کمک می‌کند. عوامل استرس‌زای شغلی تاثیر مستقیمی بر سلامت فرد خواهند گذاشت. ریشه‌های استرس شغلی در دسته‌بندی‌های زیر قرار می‌گیرد:

• وظایف بیش‌ازحد: انتظاراتی افراد از یک نفر دارند بیشتر از توانایی فیزیکی یا روحی وی است.
• ابهام یا تعارض نقش‌ها: وظایف برای فرد شفاف نیست و دستورهای متناقضی به فرد داده می‌شود.
• نبود امنیت شغلی: فرد روزانه با ترس از اخراج، تعدیل یا عدم تمدید قرارداد مواجه می‌شود.
• رفتار نامناسب مدیران: مدیر بسیار کنترل‌گر است یا با ناعدالتی تلاش‌های افراد را نادیده می گیرد.
• عدم حمایت اجتماعی: فرد همکاران همدلی ندارد یا بازخوردهای مثبتی دریافت نمی‌کند.
• عدم تعادل کار و زندگی: فرد زمان زیادی را به کار اختصاص می‌دهد و فرصت کافی برای زندگی شخصی و خانوادگی خود ندارد.

اگر استرس شغلی درمان نشود چه اتفاقی می‌افتد؟

در‌صورتی‌که استرس‌های شغلی در محیط‌ کار کنترل نشود، پیامدهای آن هم فرد و هم سازمان را تحت تاثیر قرار می‌دهد. عوارض استرس شغلی عبارت‌اند از:

• فرسودگی شغلی: فرد احساس پوچی و خستگی می‌کند و کار برای وی معنای خود را از دست می‌دهد.
• بیماری‌های جسمی: احتمال بروز بیماری‌های قلبی، فشار خون، سردرد و زخم معده در شرایط استرس‌زای شغلی بیشتر است.
• مشکلات روانی: اضطراب، افسردگی، وسواس فکری و بی‌خوابی مهم‌ترین علائم روانی استرس شغلی هستند.
• کاهش بهره‌وری: در چنین شرایطی عملکرد فرد و تیم کاهش شدیدی خواهد داشت. همچنین اشتباهات کاری زیاد تکرار می‌شوند و کیفیت کارها نیز افت پیدا می‌کند.

تکنیک‌های عملی کاهش استرس شغلی

درمان استرس‌ در محیط کار تنها مختص یک‌ نفر نیست و کارمند و سازمان هردو مسئول کاهش آن هستند. در ادامه به راه‌های مقابله با استرس‌ کاری هم برای فرد و هم برای سازمان اشاره کرده‌ایم.

راهکارهای فردی کاهش استرس شغلی

برای مقابله با استرس، پیش از هر چیز باید بر افکار خود مسلط شوید و با شناسایی انواع تله های ذهنی مانع از شکل‌گیری اضطراب‌های کاذب شوید. استفاده از راهکارهای فردی که در جدول زیر آمده است، به شما کمک می‌کند تا ذهن خود را مدیریت کرده و تاب‌آوری‌تان را افزایش دهید.

راهکارهای سازمانی کاهش استرس شغلی

مدیریت استرس در محیط کار تنها وظیفه کارمند نیست و سازمان‌ها نیز باید با اصلاح ساختار و بهبود رفتار مدیریتی، محیطی سالم فراهم کنند. در جدول زیر، موثرترین راهکارهای سازمانی برای کاهش فشار روانی کارکنان و ارتقای بهره‌وری آورده شده است.

استرس شغلی در زنان شاغل: راهنمای کاهش استرس برای خانم‌ها

زنان شاغل به دلیل نقش‌های چندگانه زندگی (کاری و خانوادگی) معمولاً در معرض استرس شغلی ویژه‌ای هستند. افزایش حضور زنان در بازار کار همراه با تعهدات خانه‌داری و اجتماعی می‌تواند فشار روانی مضاعفی ایجاد کند.

دلایل استرس شغلی در زنان شاغل

عوامل متعددی از جمله تبعیض جنسیتی، عدم امنیت شغلی و فشار نقش‌های خانوادگی، می‌توانند باعث افزایش سطح استرس در زنان شوند. این دلایل عبارت‌اند از:

• وظایف دوگانه: مسئولیت همزمان کار بیرون از خانه و وظایف خانه‌داری و تربیت فرزندان.
• فشارهای اجتماعی و انتظارات فرهنگی: توقعات سنتی برای ایفای موفق هم‌زمان نقش‌های خانه و شغل و حفظ آراستگی ظاهری.
• تبعیض و کاهش فرصت‌ها: نابرابری در فرصت‌های ارتقا و پرداخت کمتر نسبت به همکاران مرد.
• نبود انعطاف‌پذیری کاری: کمبود امکان دورکاری، مرخصی محدود یا ساعات کاری سخت برای رسیدگی به امور خانوادگی.
• مسئولیت‌های مراقبتی: نگهداری از سالمندان یا مشکلات بهداشتی خود یا اعضای خانواده در کنار وظایف شغلی.
• نگرانی‌های اقتصادی و خانوادگی: تأمین هزینه‌های زندگی و آینده فرزندان به‌طور هم‌زمان با فشار شغلی.

تأثیرات استرس شغلی در زنان

استرس مداوم در زنان شاغل می‌تواند سلامت جسمی، روانی و حتی روابط خانوادگی آنان را تحت تأثیر قرار دهد. از مهم‌ترین عوارض استرس شغلی بر زنان می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• مشکلات جسمی: افزایش احتمال بیماری‌های قلبی، سردردهای مزمن و اختلالات خواب در زنان شاغل.
• مشکلات روانی: افسردگی، اضطراب و احساس گناه ناشی از تعارض میان موفقیت کاری و مسئولیت‌های خانگی.
• فرسودگی زودرس: احساس خستگی شدید و کاهش توان تحمل فشارهای کاری.
• اختلال در روابط خانوادگی: بروز تنش و اختلاف در زندگی زناشویی به‌خاطر کمبود وقت و توجه به خانواده.
• کاهش رضایت شغلی و انگیزه: احساس بی‌انگیزگی در کار ناشی از فشارهای هم‌زمان.
• کاهش مشارکت اجتماعی: به خاطر فشارهای متعدد، زنان کمتر در فعالیت‌های اجتماعی و بیرون از
  منزل شرکت می‌کنند.

در مسیر کاهش استرس و فشار کاری، کلینیک مشاوره ماهور با بهره‌گیری از متخصصان حوزه روان‌شناسی شغلی می‌تواند نقش مؤثری در شناسایی و درمان ریشه‌های استرس کاری ایفا کند.

سوالات متداول درباره استرس کاری 

اگر همچنان درباره انواع استرس در محیط کار و مدیریت آن سوالی دارید، بخش زیر را که مجموعه‌ای از پرسش‌های پرتکرار شماست، مطالعه کنید.

نشانه های استرس شغلی چیست؟

فشار کاری، ناامنی شغلی، ضعف در ارتباطات، نبود حمایت و تعارض نقش مهم‌ترین مولفه‌های آن در کارکنان هستند.

انواع استرس شغلی چیست؟

انواع استرس شغلی شامل استرس حاد، مزمن، محیطی، آینده‌محور و خودکارآمدی است. این استرس‌ها می‌توانند ناشی از فشارهای ناگهانی، کار زیاد، شرایط محیطی نامناسب، نگرانی از آینده شغلی یا کمبود اعتماد به توانایی‌های فرد باشند.

استرس مداوم در محل کار را چطور مدیریت کنم؟

بهترین راه این است که با تعیین حد و مرز و «نه» گفتن به کارهای اضافی، فشار روانی را کم کنید و در کنارش با ورزش، مدیتیشن یا کمک گرفتن از مشاور متخصص، آرامش‌تان رو برگردانید. البته سازمان هم وظیفه دارد با ایجاد تعادل بین کار و زندگی و متناسب کردن وظایف با توانایی‌های شما، این فشارها را کم کند.

چه مشاغلی استرس شغلی بیشتری دارند؟

پرستاران، پزشکان، معلمان، نیروهای خدمات اضطراری، مدیران ارشد، توسعه‌دهندگان نرم‌افزار و کارگران صنعتی بیشترین سطح استرس در زمان‌ها را تجربه خواهند کرد.

عوارض استرس کاری بر زندگی شخصی زنان چیست؟

استرس شغلی مداوم در زنان باعث بروز احساس گناه ناشی از تعارض کار و خانه، افسردگی و اختلال در روابط خانوادگی می‌شود. همچنین این فشارها می‌تواند منجر به فرسودگی زودرس و کاهش تمایل زنان به مشارکت‌های اجتماعی شود.